به نقل از خبرگزاری مهر، آیتالله سیدمصطفی محققداماد، رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم، با به چالش کشیدن نظریه وارداتی بودن مطلق مشروطه گفت: زیربنای فکری این نهضت، بیش از آنکه مدیون سوغات غرب باشد، ریشه در تحولات اجتهادی و عقلانی حوزههای علمیه شیعه طی دو قرن اخیر دارد.
وی با اشاره به نقش شیخ مرتضی انصاری افزود: نظریه «انسداد باب علم» شیخ انصاری، راه را برای حجیت عقل عرفی و تقنین عرفی در ایران هموار کرد. ایشان دو اصل بنیادین را مطرح کردند که ریشه مشروطیت است؛ نخست اصل «لا ولایة لأحدٍ علی أحدٍ» (نفی سلطه انسان بر انسان) که مبنای آزادی است و دوم، نظریه تفکیک قوا.
محققداماد در بخش دیگری از سخنان خود به دفاع از جایگاه سیدمحمدکاظم یزدی پرداخت و گفت: تقسیمبندیهای رایج که آخوند خراسانی را طرفدار مشروطه و سید یزدی را طرفدار استبداد میخوانند، ظلم به تاریخ است. اختلاف سید یزدی با مشروطهخواهان در اصل مجلس نبود، بلکه در نحوه قانونگذاری بود؛ او با قانون مدون و خشک (شبیه مدل فرانسه) مخالف بود زیرا دست قاضی را برای اجتهاد و اجرای عدالت عرفی میبست.
وی همچنین با اشاره به کتاب «تنبیهالامه» آیتالله نائینی تصریح کرد: نائینی تلاش کرد نشان دهد که آزادی، حق انتخاب و نفی استبداد با مبانی اسلامی سازگار است و این تفکر از درون حوزههای علمیه استخراج شده بود.
